Monday, 22 June 2009

"Zu" Zunzam

Zu hian Mizo Society-ah engtiang chiahin nge chanvo a neih a, dinhmun a lo luah thin, tih chu sawi tam vak ngai lovin hmanlai pupute nun kan chhiar chuan kan hre mai thei ang. Zu tel lo chuan an nun a kim lo va, hmeichhia pawhin zu an in fo a, kut, chai leh thil tihkhawm nikhua reng rengah Zu a tel thin. Chuvangin Zu chu pipu nunah nghet takin a lo tel thin tih kan hre thei a ni.


Mi huaisen leh mi tlawmngaite chu chawimawina atan lal leh upaten Zu no an dawm tir thin a, an an rui buai ngai lo. Zu rui buai avanga khawtlang an buai hluai thu kan hmu lem lo va. An inawpna dan kha khauh taka kengkawhin zu avanga buaina siamte palzut mai mai theih loh turin khawng takin thupek an kengkawh a ni chek ang. Pasaltha Vanapa hunlai pawh khan an lal Vanhnuailiana inah zing atangin an nupuiten zu an in thin tak fo avangin, Vanapa'n tha a ti lo va, a khap tawp nan a thianpa hmangin lal in atanga a nupui chhuak tur chu kaitenah a pawnfen a keu tir zauh mai a, thin rim hle mah se, ‘chawng khum dan tlang huat loh’ a ti tlat mai si a, a pasal mi huaisen leh pasaltha vanapa hnenah zualko teh mah se, ‘chawng khum dan tlang huat loh’ a tih zauh avangin huat chi pawh a ni lo va, kha ta tang khan he tawngkam hi a lo chhuah phah bakah Hmeichhiaten a langin Zu an in loh phah ta deuh niin an sawi thin. Engpawhnise, mipaten Zu an rui a, an lam mup mup thin. Mahse, Zu ruih avanga harsatna leh buaina siamte erawh khaw danga pem vang vangna khawpa zahthlakah an ngai a, hremna pawh a na hle tih kan hmu. Chuvangin Zu ruih avangin buaina an siam mawh hle tih kan hria. An tan Zu chu sual a ni lo va, Zu indan chintawk leh a hnathawh chu an thunun ta zawk thin a lo ni.

Hun a lo inher zela, Zu kan rui thiam ta lo. Chhungkua thendarhtu chu pa ber zuruih vang a ni ta fo mai. Chutin Tualthahna tam zawk pawh Zu ruih vang a ni ta zel a. Chuti a nih chuan Zu chu khap thei dinhmuna kan la awm laia khap mai chu buaina a punlun zel loh nana a kawng awmchhunah kan ngai fahmiang, tun thlengin khap a ni ta zel a.

Zu hi khap rem theih loh, khap loh avanga pung thur thur thei pawh a ni chuang awm lo va. A intu an tam leh tlem a zira tam leh tlem thei chauh a ni. Chuvangin mumal zawka a in thei chin leh alei thei chin felfai taka bithliah ni ta zawk se, tin, chu mi atan chuan dan leh hrai pawh mumal tak siam ni se, chu dan kengkawh kawngah chuan khauh tak leh dik taka enkawl ni ta zawk se hun lo kal zel tur atan kan thatpui zawk lovang maw?

Kan ramah Zu chu ruihhlo dang ang bawka sawngbawl a lo ve tak si-ah chuan Zu-in-mi chu kan hmu khaw lo zo va, Zu rui ve ngai lo, zu inthiam tak pawh kan hmu tha chuang lo hek lo. Chuvangin, Zu chu sualah kan ngai ta ngawt mai a ni. Zu hian sualna a nei reng em? khawvelah hian Zu sual tihna ram reng an awm em? Sakhuana kawng zawng pawhin Zu chu sual a ni titu sakhua an awm reng em? Baibul chuan Zu sual a tihna a awm lo va, Zu ruih a phal lo mai a ni. Chuvangin, Zu chu ruih kher tur a ni lo tihna a ni.

A tawp ber atan:

  • Zu in kan thiam loh phahna chhan leh kan ruih buaina chhan hi kan missionary-te vang kha em ni? An ni khan min khapsak kher lovin Zu indan tawk leh a hun leh a hmun kha an mahni society tihdan ang bawk khan min lo hmelhriat ta zawk se, kan zia zawk ang em?

  • Zu hi khap ni ta lo se, kan rui reng peih ang em? kan inthiam phah zawk lovang maw?

  • Zu hi khap ai chuan a in dan thiam tura in zirtir chi zawk a ni lo maw?

  • Tin, state pawnah chuan Zu an lo khap ve tawh si lo va, Zu khapna rama awm te chuan Zu zalenna kan chen thiam lo va, kan rui chhe mualpho fo em?

Zu lei nana kan sum sen ral hi a uiawm tham viau lo maw? kan ramah zu hi siam ve ila, sum lakluhna tha tak leh state pawna chhuak tur sum kan hupbehna tha tak a ni thei ang em?
Kristian ramah Zu khap a ngai tlat mai hi a zia lo deuh. Zu rui buai awm ve lo zawk tur kan ni si a. Khap ngai lo khawpa zu in dan thiam, Zu hnathawh thunun thei khawpa chintawk hria society kan nih hun a va nghahhlelh awm em!!

Tuesday, 5 May 2009

Ka Nu, Khawnge I Awm?

Kum 6 ka nihin ka pa'n min boral san a, chuvangin kan unau mipa pahnih leh hmeichhia pahnihte chu ka nu hovin kan khawsa ta naw naw hlawm a. Ka nau mipa hi ka chhang chiah kei aia kum 2 chauha naupang a nih avangin kawng engkimah kan inthurual tawk viau zel a. Hnahram thawhna reng rengah kei aiin chawrche deuh hlek zawk mah se, ka pur ber a ni fo. A tel lo chuan ramhnuai leh thimtham takngialah pawh keimahin ka che fal tam lo hle thin a. Kan farnute erawh sikul an kal thin tih loh chu in lama ka nu hnathawh lo puih leh khawsakrel vel chu an hnapui ber a ni. Mite angin khawsa nuam tak ni lem lo mah ila, keimahni tawkah kan hlimtlang ve em em thin. Pa kan nei lo na a ka nu hian Pathian chu kan pa a nih ve mai zia te min hrilh nawn fo thin a, engemaw chenah pa mamawh ve viau thinin inhre mah ila, beidawn chang leh mamawh changa kan auh ber chu kan Pathian chu a ni a. Kan inhnemna awmchhun pawh a ni.

Ka nu hi ka pa ang bawkin lal fa a ni thin a, tin a pa fa hnuhnung te zingah a upaber a nih bawk avangin an naupan chhiat zual lai zawngin hnahram thawh leh ramvah ilo an nei ngai meuh lo va, thenawm khawvengten sa an kahin an ei khawp an hleh a, hnahram leh hlothlawh fahranah pawh khawtlangin an awl loh pawhin an pui fo thin. A pi leh pute hunlai atanga rethei ngai meuh lo an ni a, hmanlai lal awm ve thei tak chhungkua inthlahchhawng zel inrochunin an phu tawkah hreawm em em hre ngai lo an ni kan ti thei ang chu. Chuvangin nunphung pangngai tak leh hreawm harsat hre lutuk lovin a naupan lai hun a lo hmang thin a ni. Kum 1953 vela lalte lalna a lo tawp khan ka pa te ang bawkin an lo harsa chho tan ta a. Tin, a pa fa hmasate lah chu sipaiah te tang bovin, In an chhuahsan hlawm ta si a. Ka nu chuan upa ber chan a lo chang ta a, a pa hriselna a tha lo ve leh zel bawk nen, engkim mai chu a koah a innghat a ni ta ber mai. Nau 7 lai a nei lehnghal si a, a mawhphurhna chu a rit em em mai a ni. Dinhmun nuam sa ve tak atanga an dinhmun lo harsa chho chu suttlang a lo ngai ta si a. Mipa leh hmeichhe thawh chi pawh thlu lo va, a vai hma vek a lo ngai ta. Engkim mai chu chhel takin a hmachhawn ve ta zel a.

Chutianga ramvah leh leipui huan thlo va lo seilian a nih avang chuan a rilru pawh a huai hle a. Zanthim leh rukrukhmangte pawh a hlau ve vak lo em ni chu aw tih theih turin a pachang thin hle a ni. Tin, hmeichhia e ti lo chuan ramsa leh ramhnuai te hi a hlau ngai lo va, a tul phawt chuan zanlaiah pawh a chhuak nalh ngam a thin. Piputen "Sailo Ngurpui ngawhngawl" an lo tih rilru kha a pu zo hle hian ka hre thin a. Amaherawhchu, chutianga nu huaisen leh pachang tak, taima leh hreawm pawh hre vak lo e tilo chuan, a fate 4 ngawt mai, dam chhunga han kurpui chu a huphurh ru hle a. A chhan ber pawh amah hian thingtlang pawl 4 thleng chauh a zir hman a. Chuvangin, a fate lehkha zirtirna kawngah a insit em em mai a ni. Tin, a nulat laia a tul tul thawka tlangval tluka an lo chhawr ber a nih avangin pasal han neih a, chhungkuaa hlim taka khawsak te chu a thlakhlel ber tur pawh a ni ngei mai. Mahse, vanduai a siamin ka pa'n a hun hmain min lo thihsan leh ta si a. Ka nu rilru beidawn dan tur leh mangan dan tur hi ka ngaihtuah nawn apiangin ka lainatna a zual thin.

Nikhat chu, thlahlel takin ka nu feh hawng hmel hmuh tumin kawtzawlah chuang chhuakin kan thlir reng a, mahse ka nu hmel chuan lan tih hun reng reng a nei thei ta si lo, tlaikhua a lo thim a, zanriah ei a hun tawh hle si, chutih laiin kan kawtkawnga mi feh hawng te chu hmuh tur an vang tial tial a, ka nu hmel hmuh inbeisei chuan dingdithlip tak meuhin ral hla taka lo lang det det tawh phawt chu kan thlir vawng vawng a. Mahse, ka nu hmel reng reng kan tawng ta chuang lo. Zanriah ei a hun hle tawh a, mahse ka nu tel lo chuan ei harsa kan ti bawk si. Chutah kan farnute phei chu hlauthawng takin an mittui a hnam tiam tiam mai a. Ka nau mipa nen erawh pachang takin 'a lo thleng tep tawh ang' tiin kan inhnem hram hram thung a. Mahse, zan a rei tulh tulh a, tlangval nula rim hawng zai ri chauh lo chu thawm dang reng hriat tur a awm tawh si lo. Kan thinphu a rang tulh tulh a, kan hlauhthawnna a lian telh telh bawk a, kan va mangang tak em.

Chutia ka nu lo hawng ta reng reng lo chu, huphurh takin ka nau nen chuan zawn tumin kan insiam ta a, kan pheikhawk te, kan lukhum te nen in thuamin, kan touch light te chu kan han dap a, kan farnu te erawh chu inah lo awm tlat tura kan tih avangin hreh tak chung siin in lama lo awm chu an tum ve fan a, mahse, an mahni hmeichhe naupang pahnih chauh zan rei tawha in lo nghah chu an zuam lo hle a ni tih an hmelah pawh a hriat theih a, chutihlaia kan unau thinlung chhunga awm chu ziakin hmu thei ila chu "Ka nu khawnge i awm" tih leh "Ka nu kan mamawh che" tih hi a ni vek ngei ang. Kan chhungkaw uap lumtu ber leh kan eng kima engkim ka nu, a feh a rawn hawng ta reng reng lo chu a hmangaih a fate tan chuan ngaihtuah awm tak a va ni teh lul em.

Tichuan, kan leipui pan turin kan unau chuan kan kal chhuak ta hna hna a. Kan han tawng te chu kan khur deuh der der a, ka nau hian kei aiin thim a ngam a, zan a hlau lo zawk a, mahse, a u zawk ka nih avangin hlau ang leh hreh anga lan chu ka duh hauh lo va, upa zawk chan pawh chu thei leh thei lovin ka chang hram hram a. Thimthamah chuan kan kal zel a. Kan leipui kawng lah chu a zim tawlh tawlh mai lehnghal a. Bawng emaw ramsa emaw pawhin lo zawh ve se, han inkenna tur eih pawh a awm lo va, in hmu lawk sa lo kan nih phei chuan kan insu chawrh dawn a ni.

Tluang takin kan leipui chu kan thleng ta a, kan tih hmasak ber chu, ka nu auh chu a ni. Kan unau chuan kan theih tawka ringin "Ka nu khawnge i awm" kan in tih chhawk a, kan rawl neih tawpa ringin kan au va, mahse, kan au khawk ri chauh lo chu min chhawntu reng reng kan hriat belh ta si lo. Kan lung a chhe tulh tulh a, trah aw pur chuangin "ka nu khawnge i awm?" min chhang rawh tiin kan au lawm lawm a, mahse chhangtu rawlri reng reng kan tawng ta lo. Kan lung a zing a, kan tap zawih zawih a ni ta ber mai. Kan hlauhthawn ber chu sakei hrang leh misual kut a ni a. Mahse, chu chu he hunah hian kan ring phal meuh si lo. Ka nu'n "eih ah, in lo kal a ni maw, he ta hi ka awm e" a lo tih chu kan beisei ber leh kan duhaisam rimawi chu a ni. Mahse, kan ko eih zo ta si lo chu beidawng tak leh trap zawih zawih chung chuan kan leipui thlam chu kir sanin, in lam pan chuan kan hawng leh ta hnap hnap a. Ngawi rengin kan kal a, kan rilru erawh sawi ngai lovin a inhmu chiang hlein ka hria. Kan lung a awi lo tak zet a ni.

Kan farnute beisei ber ka nu hmel chu kan hawn sak dawn loh avangin hreawm kan ti a. An hmel hmuh mawlh kha kan va hreh tak em. Thlaphang taka an lo awm tur te chu rilruah a awm reng mai si a. Chutia beidawng tak leh hreawm ti taka kan sekawtrawlh kan han hawng chu In atangin ka nu aw kan hre ta.. ka nu chu inah a lo awm tawh a ni tih kan han hria chu kan va lawm tak em.. ka nau nen chuan rang mang khengin inchhung lut hmasa nih inchuh ang maiin kan tlan lut a, ka nu ngei mai chu kan hmu ta a, kan va lawm tak em.

Ka nu hian a fate a chawmna ber a hna laklawh tak mai chu a karah Pathianni a tlak dawn avangin a thlawhhma chu zawh hram hram tumin, thim thamah a lo thawk a, tin a hawng lam chu a tlai tawh em avangin pumpelh kawng lamah kalin a zawngtu a hmangaih a fapate pahnih nen chuan an intawklawi palh a lo ni a. A faten an zawng dawn a ni tih hria se zawng, an kalna tur kawng ngei chu a zawh awm si a. A ni, ka nu tel lo va darkar tlemte awm pawh harsa kan tih a, kan mangan si chuan, a tel lo va hringnun hmachhawn tur chuan kan thei thlawt lo a ni. Chuvangin, kan lei pathian diktak chu ka nu hi a ni teh meuh mai. A tel lo chuan hringnun kawngzawh kan zuam lo va, a awm loh chuan kan thla a phang thuai thin a, a hmangaihna thlazar hnuaia awm chu kan thlakhlelh leh mamawh ber a ni.

A fuihna thamral ngai tawh lo turte zingah, "Tuisik leh tha chu ren thiang a ni lo ve, a mahin a rawn awm leh zel, khawiah pawh kal ula, tha seng tam ber nih tum zel tur" tih te, miin kan thil min ruksak changin "Rutu ni lova ruksak nih chu vannei hlea inngaih tlat tur" tih te bakah "Mi te thatna sawi tur hriat loh chuan ngawih mai tur" ti a, a hraichaw fanaute min fuih thinna kha thinlaiah par ang lo vul thar nawn zel se, chutin vanhnuai leichinah ka chun'nu iang zo reng awm bik ne maw kan ti ve ngei ang.

“Ka chunnu kiangah ka lunglawm a kim a,
Ka rilru hahin mi chhawk thin,
Ka tana a rilru pekna te,
Min tawngtai sakna te kha a va hlu em!
A hmangaihna chuan a hraite min tuamlum tlat thin a,
Suahsualrawng kan bawlsanin;
Hlim ni reng a nei ngai lo.
Heti ema hmangaihna nen min chawiliantu,
Ka chun nu tan,enge tihsak ve theih ka neih aw!
Thil ropui tak tihsak thei lo mah ila,
Ka tihtheih awmchhun;
A hmangaihna chhanlet chu,
ka bat a ni zawk si a.”

Saturday, 2 May 2009

Nghilhlohna Par



Kan naupan lai deuh khan he hla mawi tak mai hi ka ngaithla zauh zauh thin a. Khatih hunlai khan a hla mawina leh a thuken rilzia lam kha ka la hrethiam vak lo. Tunhnuah he hla phuahtu Pu P.S Chawngthu rilzia leh rimawi thiamzia te ka han ngaihtuah chhuak a, a hla thluk mawi danglam tak leh he hla a phuah chhan; Zirna avanga Zoram a han chhuahsan tur leh a hmangaih ber a han liamsan mai tur chu thlir letin an pal hungnaa zam raih mai pangpar chu he hla chawitu a lo ni ta.

He hla hi Mimi Lalzamliani sak, youtube a mi rimawi tel lo kha a ni a. A Aw chauh la chhuakin a music hi ka siam belh a, eng tak ang maw!!.. Drums set hi a buaithlak deuh hlek a, a chhan chu auto set a nih avangin manual anga vuak rem theih a ni lo va, a beat hi tlema muang lai leh rang lai deuh a awm avangin a hmehbel hleitheih loh a ni, ka ti ta lo. Mimi hian music hmang lovin a hanga a sak tawp avangin a speech leh a tone hi tlemin a tisiksawi palh deuh niin ka hria a, a ngaihthiam awm tho mai.

Mimi Lalzamliani sakna original chu:

http://www.youtube.com/watch?v=qGHR5V3F6Lk

Sunday, 26 April 2009

Zohnahthlak A Global Perspective



PS/ He thuziak hi a hlui deuh hlek tawh na a, chhiar nawn leh atan ka han chhawpchhuak leh a ni e. Zofest 2006, Guwahati khawpuia ka thusawi a ni a, hetih hunlai hian thianpa Luliana leh wonderboy te nen kan la inhre hman lova, chuvangin Guwahati khawpuiah riang takin kan tei lauh lauh a nih kha..:) -Puia
---------------------------


Zohnahthlak A Global Perspective

“Guwahati Zofest 2006”
District Library Auditorium, Guhawahati , India
By; LP Sailo, Aizawl, Mizoram


A hmasa berin Guwahati Zofest 2006 huaihawttu (Organizing Committee) te thawhrimna leh inpekna fakin awm se, Tin, kan khuallian Pu Tawnluia, Home Minister, Mizoram leh kan Khualzahawm Dr.Lalzama, Arts & Culture Minister, Mizoram ten an hun hlu tak senga Zofest an ngai pawimawh avangin ropui ka ti a, chibai ka buk nghal bawk e. Kei teh lul thusawi tura min han ruat tlat mai chu insit a na duh hle a, rual u zawk leh mithiam zawk te an tam teh lul nen, ka phu loh thil a ni e. Mahse hotute duhsakna ka dawng erawh ka lawm hle thung.

Khawnge kan zavaiin i ding lawk teh ang u, kan mawng te a kham dah ang e. Tichuan, kan sira mi te theuh chibaiin“Unau kan ni“ i ti theuh ang u le....Ka lawm e. In thu leh thei e..

Guwahati khawpui hian pawimawhna lian zet mai a nei a, chu chu Zofaten zirna kan neih tirh a kan pan hmasak ber pawl leh Phai rama kan in benbelna khawpui hmasa ber a ni awm e. Tin, medical lamah pawh Zofate zirchhuahna hmasa ber a lo ni chho a, tunah pawh chhungkuaa khawsa tamna ber a ni hial awm e. Heng te avang hian Zofate tan khawpui pawimawh tak a ni.

Zohnahthlak chibing hrang hrangte bula awm hi a hlimawmin a nuam a, kei ka duhaisam ber a ni fo. Nuam in ti ve em?

Thupuangtu(Emm Cee) ten Zofate dialect hrang hrang hmanga thu an han puang thin te kha hriat a va nuam em. Unaute u, Insuihkhawm hi a nuam a ni tiru…

Awle, hun rei tak ka neih loh avangin kan thupuiah lo lut nghal dawn ila;

* Tute hi nge Zofate chu?

Zofate or Mizo te chu: Thado, Zomi, Lai, Bawm, Hmar, Lusei, Ralte, Mara, etc..kan ni vek a, tute mah hi Mizo dik tak kan awm lo va, mizo lo bik pawh kan awm chuang hek lo. Heng Zo hnahthlak chitinte hi Mizo hnam dik tak vek chu kan ni a,chuvangin a intitatu apiangte hi mizo chu kan ni a, kan hnam pawh Zo or Mizo a ni. Chu Zo hnam chhungah chuan chibing hrang hrang a chunga kan tarlan tak te hi kan awm khawm mai chauh zawk a ni. Chu chu Zofaten political Party kan neih hmasak ber Mizo Union ten kum 1948 kuma an memorandum theh luhdan pawh a ni.

* Zoram chu khawiahnge?

Hmanlai Zoram chu Chindwin luidung nitlak lam kam atangin East Bengal(now in Bangladesh) inkar, chhim leh hmar zawngin Arrakan atangin Carchar leh Manipur thleng hi thlahtute atanga kan ram tia an lo sawi thin chu a ni. Hei pawh hi Zofaten political party kan neih hmasak ber Mizo Union hovin Zofate chenna tia, an lo tlangau pui thin ram chu a ni. Chu chu Mizo hnam te ram tiin an lo vuah kher reng a ni.

* Zofate inpumkhat nan tawng thuhmun neih kan mamawh!

Zofate inpumkhatna tha kan lo neih nan leh hma kan lo sawn zel theih nan, tawng thuhmun kan neih a ngai a, kan dialect hman mekte hnualsuat tur tihna lam ni lovin, kan zavaia kan hman tlan theih awmchhun duhlian/lusei dialect bulthut atanga lo zichhuak, mahse Zofa hnahthlak dialect tin atanga chawmlen hi i thiam tlang ang u. Kan market sawi loh he global world ah hian makmawh thil a ni tlat tih i hria ang u.

Tin, kan hriat fuh thin loh leh kan sawi pawlh fo thin pakhat chu, Language tih leh dialect tih hi a ni a, kan tawngin dialect leh language tih hi tawng tiin kan dah ve ve a, hei hi a fuh lo va, dialect chu dialect ti ve mai ila, Tawng kan tih kher erawh Language hi ni ta deuh se a that ka ring thin. Tichuan, he Mizo Tawng hi Mizo Language-ah upgrade chhovin, Zofa hnahthlak tinte dialect pawh him taka kan ven him zel pawh kan tih tur a ni ang.

* Zohnahthlak hnam chitinte tan Dawhkan(Table) neih kan ngai.

Hmun tina Zofa hnahthlakte tan dawhkan i siam ang u. Hmanlai ata tawh vawin ni thlenga chhungkuaten kan mamawh ber chu dawhkan a ni. Chu dawhkanah chuan kan harsatna te kan lawmna te kan mamawh tinreng kan sawiho thin. British ho rorelna sang ber pawh dawhkan a ni ang bawkin keini Zofate tan pawh dawhkan a ni. Chuvangin kan chenna theuhvah Dawhkan siamin chu dawhkan ah chuan Zo hnahthlak hnam chitinten kan harsatna i thlen ang u, tichuan chu ta tang chuan hmunpui lama put chhuah turin ngaihtuahna kan hmang thin tur a ni.

* Zo hnam inpumkhat nan chibing thinlung nuaibo a ngai. Kan hming kohdan kan in pawm tlan a ngai bawk.

Zo hnam inpumkhat hleihtheih lohna bul ber pakhat chu chibing feeling hi a ni fo. Chu chibing feeling chu engtinnge kan nuaibo theih ang? Vawiin hian nang leh kei hi chun khat hrin, chhul khat chhuak kan nih si chuan, tute hi nge in la hrang bik tur awm chuang le? An ni chu an chuti kha ti, an ni chu an chu ti bik ti mai tur kan ni lo va, ti tur pawh kan ni lo. Mahse kan awmna theuh community thenkhatah chuan chibing feeling nei ranin thangtharte an zirtir hlawm lawi si a ni. Unaute u, vawiin hian chu chibing feeling chu um bovin awm se, Zofa hnahthlakah chuan I lawm tlang teh ang u. Kan hming kohdan te, kan family name te chu a lo hrang deuh a ni thei e. A then chu Sailo te, Chhangte te, Varte te, Haukip te leh Zahau te pawh a ni thei e. Heng hnam hming anga kan lo chhal thin kan pute hming hi kan hnam a ni lo va, kan family name mai a ni. Kan hnam tak zawka chu Zo hnam a nih si chuan, nang leh kei hi Kuki emaw, Chin emaw, Mizo emaw tiin kan in identify a ni thei e. Mahse kan zavaia huapzo kan identity dik tak chu Zofa a ni. Chuvangin he Zofa hnahthlakah chuan luanglut ila, tlu lut ila..i thawkho ang u khai.

* Ramri then darhin awm mah ila, thinlung ramah erawh ram khatah kan awm thei.

Germany hi entirna tha tak a ni. Zofaten he ram nunzia atang hian zir tur kan ngah hlein ka hria. Germany hi vawi tam tak ramdang awpbehna hnuaiah te an lo inthendarh zing ve hle tawh thin. Mahse, engtinge tun dinhmun hi an thlen leh theih tih hi ngaihtuah tham zet a awm a ni.

East leh west Berlin tih awm hma fe. Kum 1700 leh kum 1800 bawr chho vela German ram awmdan hi kan sawi lawk ang e. Kum 1800 hma lam kha chuan Germany ram hi ram bung te tak tak inhlawmkhawm, lal chak vak lo hnuaia awm thin an ni. Ram bung tinte hian mahni kalphung bik leh tawng bik an nei hrang vek a. Mahse thinlung takin german hnam an nihna chu an pawm em em thung si a ni.

Hei hi i hrereng ang u. Chhungkaw inpumkhatna hi thinlung lamah a tiah hmasak zet a ngai. He mi mil chiah hi rawn tarlan ka tum a ni. Kan history nen enge a in an na? Tam tak sawi tur a awm thei. Keini pawh, ram bung hrang hrangah chibing tawng(dialect) hrang hrang neiin kan awm a ni thei e. mahse kan thinlung chhungrilah erawh “Unau kan ni”tih hi I hrereng ang u. kan zavaia thlahtu chu thuhmun a ni si a.

A ni, vawi tam tak heng German hnamte pawh hi an mahni inkarah innghirnghona a chhuak ve foin, an indo ve fo thin. Mahse, ram dang leh hnam dang nena innghirngho nikhuaah chuan an tang ho leh dial si thin. Hei hi kan nihphung a ni ve em le? Kan unau Burma , Manipur leh Tripura a mite MNF te zalenna sual kha an pui ve in, mizoram chhunga mizote nen an do tlang thin tih te kha kan theihnghilh thei dawn em ni? hmanni lawk khan kan hmar Unaute chu an mahni chenna ngei Manipur atangin hnawhchhuah an nih khan khawnge an pan tak? An thinlung chhunga lian ber leh an ram awmchhun chu Mizoram hi a ni ve tho tlat zu nia. Hei hian unau kan nihna atakin a lan tir thin a ni.

Kum 1945-ah chuan Allied Armie ten Germany ram kha awpbetin ram bung paliah an then sawm a, Hitler-a pawl a mite chungchang kha Nurnberg hmunah an rel sak a, kum 1949 ah chuan Germany chu east leh west germany ah then an ni leh ta a. Ram leh hnam khata luanza kha a theih leh ta lo in ti a ni mai thei. Mahse, German mite hi hnam dang zawng aiin tumruhna an lo nei a ni ang. Kum 1989 East Germany-ah communist sawrkar a kehchhia a, an inkar daidanna Berlin Wall chu chhutchhiat a lo ni leh thei ta. Kum 1990 ah chuan Germany chu vawiin thlengin an inzawmkhawm leh ta a ni. Tunah chuan khawvel ram ropui leh hmasawn chak bera chhiar an lo ni leh ta..


* Inlungruala insuihkhawm hi hnam anga kan dinchhuahna awmchhun ni.

Kan pipute khuangchawina ram pawnah Zofate tamtak kan awm ta, a then te chu, phai ah te, a then te chu sap ramah te leh hmun hrang hrangah pawh kan ni hlawm. Kan Zoram khawvel hi zauhvin a lo awm ta a ni. Kan la darh zau zual deuh deuhin mi ramah eng eng emaw tiin kan awm darh zel dawn. Chu chu khawvel hmasawnna hian a keng zel tlat. Kumtin hian khawi ramah pawh kan pung tual tual a, chuvangin Zofate khawvel hi a zau sawt em em a ni. Mizo hnam pakhatmah awm lohna ram chu a tam lo viau tawh ang. Entirnan, Africa continent-ah chuan kan awm lohna a la tam deuh mai thei na a, mahse, Europe leh America bakah Asia ramah phei chuan Zofa hnahthlakte awm lohna ram chu a awm tawh awm lo ve.

Engpawhnise, mi ram kan va awm hian kan ram ni lo mahse awmna atana kan hman ve avangin kan khawvel chu a lo zau ta a ni. chuvangin chu chu Zoram khawvel tia vuah theih a ni ang a, international a mizo kan inzawmkhawm tlat loh chuan, mi tamtak chu mi hnam karah an pilbo thuai ang tih a hlauhawm hle. Hnam ah mi a boral chuan a sakhuaah pawh a boral thin tih thufing hi kan ngaihtuah nawn fo a tul.


Vawiin hian unaute u, kan chenna te chu ram hrang hrangah a ni thei e, a then te chu India ram mai ni lo, Burma ah te, Bangladesh ah te, Europe khawmualpuiah te, Asia ram leh America ah pawh a ni thei. Amaherawhchu kan chenna theuh hi Zofate tana khuanu min pek a nih miau avangin hnam anga intelkhawm leh insuihkhawm hi kan tih makmawh lo ni se, tute mah hi in lahranga, in ensan tur kan awm lo va, hnam anga kan insuihkhawm hi he Zofa hnahthlakte dinchhuahna kawng awmchhun a ni e. A ni. Vawiin hian Unaute U, hawh u, Insuihkhawm leh Zai I rel ang u. Ka lawm e.

PS/ Ka thusawi zawh chiah hian thiannu Daduhi'n "Tlawm ve lo Lalnu Ropuiliani" tih hla Pi Lalsangzuali Sailo(L) phuah mawi taka min sak sak avangin ka va lawm em ve aw..!

Sunday, 19 April 2009

Rock Medley

Tunlai chu a hunlai an tih ang deuh hi a ni bawk a. Thil thar neih hlim hi chuan han ti deuh tlut tlut ila, a manhla ngai e, an tia lawm.. Hyderabad lama kan thian Hruaia leh Zara te pawhin Camera an nei thar a, thlalaka eizawng tur emaw tih mai turin an atchilh ve tho tiin ka inthiam chawp a.. Weekend chawlh a lo ni vei bawk nen. Tuntuma mi backing track erawh keima siam a ni lo va, internet kawngsira ka chhar a ni a "Mississippi Queen" tih a ni. Guitar part hi keima irawmin ka han thluai thlum kual vel ve a ni ber e -:)

Rock lam hi ka ti vak ngai lo va, a ngaihthlak pawh hi ka peih rei ngai lo va. Hla cool deuh ruih Pink Floyd lam hawi deuh ho te hi ka ngainat zawng tak a ni hlawm a, chuvangin kuthnu pawh a phuailuai lo thei lo va, a chhuanawm loh chu thuhran, ka thiamna hian a tlin lo hrim hrim bawk a ni e. :)

Wednesday, 15 April 2009

Ka Kutchhuak Hang

Vawiin chu chawlh ka neih avangin in lamah ka tawm im a, ka music software rifftracker ka khawih chhin vel e ka tia.. rin ai takin a neuh neuh a lo tam a, drums set kual vel leh guitar perh luh vela ka tang rei fu a. Bass ka nei si lo va, a hang ta deuh. Video lo lak hman pawh a ni ta lo. He ti tlawng hi a ni e..:) Aite chhinna ni pah fawmin ka han dah chhuak chhin hram e.

Saturday, 4 April 2009

DAM CHHAN

Hringmi ziarang hi a lo inang lo thei viau mai a. Kan seilenna a zirin kan mizia pawh a danglam hle thei a. Thlahkhat unau rau rauah pawh seilenna hrang chu kan rilru puthmang pawh a danglam hle thei awm e. Tin, kan lo chawrchhuahna chhungkua a zirin kan ziarang pawh a inpersan daih thei bawk ang, chuti lam chu remchang danga chhuizau atan khek rih ila.

He khawvel hmachhawn a, khaw eng hmu a, nu pum chhung atanga lo piang chhuakin hringfaa chhiar ve ngei tura kan lo tel ve tawh si chuan kan nunkawng chuan awmzia mumal tak neia hringnun lamtluang a lo zawh a ngai ta a ni. Khawiah pawh piangin, khawiah pawh seilian ila, kan dam chhung ni te chu a sei emaw a tawi emaw kan hmanral ngei ngei a lo ngai ta a. Kan mizia leh ngaihtuahna pawh engti zawng pawhin danglam thin mah se, he hringnun hi awmze nei tura duan a ni.

Khawvela cheng ve tura kan pian ve tawh miau avangin kan chhuahna theuh te chu kan hnam leh kan ram kan ti ta vek mai a. Kan vanneih leh vanduai a zirin kan chenna khawmual pawh a in sawihhleih theih viau mai thei bawk. A thente chu phaizawl hmun chhamdelah te a ni a, a then chu tuipuikam tiau dup hmunah te pawh a ni thei. A thente chu thlaler ram ro takah pawh a ni thei a, a then te chu tlang ram chhengchhe tak pawh a ni ang. Tin, sik leh sa bakah boruak inlumlet thlengin a danglam hle thei bawk awm e, kan pian chhuahna hmun a zirin kan chenna ram leh hnam pawh a hrang ta nuaih thei a ni.

Vanneia siamin keini Mizote chu tlangram boruak thengthaw nuam lai tak maiah dahtu awm ang hrimin kan cheng ve tlat mai a. Kan ram leh hnam kan sawina bulpui ber chu he tlangram hi a lo ni lo thei ta lo va. Chu chu vawiin hian nang leh kei hian ka ram kan tih ve theih awmchhun chu a lo ni ta reng mai a ni. Hei lo chu vanhnuai leichinah hian ramdang reng kan nei lo va, hei lo chu buaipui tur leh vei tur kan nei bawk lo a ni.

Chu kan ram chuan hmanni lawk khan thim zing a ta, khaw eng a rawn hmu ve dek dek a, a than a la kin loh avangin a ruh pawh a la no em em a ni. Duat tak leh dim dawih taka enkawl ngai a la nih avangin than kin tawh ruhkawl nena hmeh rem chi lah a ni lo. A chhunga chengte pawh chuti bawk. Kan pi leh puten hmanni lawkah khawveng eng an rawn hmuh ve chauh avangin an hrin an tu leh fate pawhin dinhmun ngialnghet leh mize puitling tak kan neih hmasak zet he hnam ropuina tur hmanraw pawimawh ber a ni.

Hnam upa leh fing zawkte chu ngaisang teh lua lo mah ila, an chimrala kan awm mai loh nana kan inhmakhua erawh kan tih hmasak ber tur a ni. Pawn lam landan chauha an ruala ke penin chhungril lamah kan um phak leh si loh chuan boralna lamtluangah kan in hnuk lut thei a, kan dinhmunah lungawi lovin kan nihna pawh kan zahpui hial thei a ni. Chuvangin an ni tana thil pawi lo, keini tana pawi tlat si te, an ni tana khap tul lo, keini tan erawh khap tha zawk tlat te, an ni tana pawi lo, keini tan erawh pawi thui tak te a va tam em. Chuvangin Baibulin a sawi angin engkim ka tan tih a thiang a, mahse ka tan tih vek erawh a tha lo ve, a tih angin inven rukna leh inhmakhua rukna thinlung hi kan put a la ngai tlat a ni.A bik takin, thiamna leh finna lamah te, huaisenna leh taimakna kawngah te, hmeichhiat mipat kawngah te leh sakhuana kawngah pawh inthlah dul a hnekin tan kan lak sauh sauh a tul tak meuh meuh a. He kan ram riangte hi zaidam tak leh hmangaih taka enkawltu a neih phawt chuan a chhunga cheng Zofaten puitlin hun kan la nei ve chek ang.

vawikhat pian ve manah mahni ram leh hnam tana thil tha hnutchhiahtu nih chu kan damchhan a ni dawn lawm ni? Nang leh kei hian kan ram leh hnam tan eng emaw kawng zawng talin thil tha kan tithei tih hria ila, kan puanvente sawichhing ila, kan theihna kawng theuhah Zoram tan enge kan tihsak dawn le? Khawvela thil tha tituten hriatreng an hlawhna chhan chu thil tha tih kha an damchhana chhiar a nih vang chauh a ni. Chungmite chu thi tawh mah se, an nung reng thin.